Pelancaran Pelan Strategik Pertahanan Negara (PSPN) 2026–2030 dan Rangka Tindakan Kapasiti Pertahanan (RTKP) 2026–2030 membawa satu gambaran yang semakin jelas tentang hala tuju pertahanan Malaysia di bawah kepimpinan Menteri Pertahanan, Dato’ Seri Mohamed Khaled Nordin.
Visinya bukan sekadar untuk memiliki Angkatan Tentera Malaysia (ATM) yang lebih moden atau menambah aset pertahanan. Lebih besar daripada itu, Malaysia perlu membina sebuah sistem pertahanan yang mampu menjangka ancaman, membina kekuatan sendiri dan menggerakkan seluruh negara dalam mempertahankan kepentingan serta kedaulatannya.
Inilah perubahan pemikiran yang cuba diterjemahkan melalui PSPN dan RTKP.
Pertahanan tidak lagi boleh dirancang berdasarkan ancaman hari ini semata-mata. Dalam dunia yang berubah begitu pantas, negara perlu memahami bentuk ancaman yang mungkin muncul pada masa hadapan dan mula membina keupayaan untuk menghadapinya dari sekarang.
Atas pemikiran inilah pertahanan Malaysia sedang dibawa daripada pendekatan yang lebih reaktif kepada pendekatan yang lebih strategik, berpandangan jauh dan menyeluruh.
DUNIA BERUBAH, ANCAMAN JUGA BERUBAH
Suatu ketika dahulu, pertahanan negara sering dikaitkan dengan kekuatan anggota tentera, kereta kebal, kapal perang dan pesawat pejuang. Ancaman pula lazimnya datang daripada sempadan yang boleh dilihat dengan mata kasar.
Namun dunia hari ini jauh berbeza.
Peperangan moden tidak lagi semestinya bermula dengan dentuman meriam atau serangan peluru berpandu. Ia boleh bermula melalui serangan siber yang melumpuhkan sistem penting negara, manipulasi maklumat di media sosial, gangguan terhadap rantaian bekalan makanan dan tenaga, malah penggunaan kecerdasan buatan (AI) dalam operasi ketenteraan yang semakin kompleks.
Konflik yang masih berlarutan di Ukraine serta Asia Barat turut menunjukkan bahawa kesan peperangan hari ini tidak terhenti di medan tempur. Harga tenaga, perdagangan, rantaian bekalan dan ekonomi dunia semuanya boleh menerima kesannya.
Bagi Malaysia yang bergantung kepada kestabilan perdagangan antarabangsa dan keamanan serantau, perkembangan ini tidak boleh dipandang ringan.
Sebab itulah perubahan landskap keselamatan ini telah diambil kira dalam Kajian Separuh Penggal Kertas Putih Pertahanan sebelum kerajaan membentuk PSPN 2026–2030 sebagai pelan strategik baharu negara.
MENERUSKAN LEGASI, MENYESUAIKAN MASA HADAPAN
Dasar pertahanan Malaysia sentiasa berkembang mengikut perubahan zaman.
Selepas kemerdekaan pada tahun 1957, fokus negara adalah mempertahankan kedaulatan daripada ancaman bersenjata dan pemberontakan komunis. Era Konfrontasi Malaysia-Indonesia pada tahun 1960-an pula memperlihatkan kepentingan kerjasama pertahanan serantau yang kemudiannya turut diperkukuh melalui hubungan antarabangsa termasuk Five Power Defence Arrangements (FPDA).
Pelancaran Kertas Putih Pertahanan pada tahun 2019 menjadi satu lagi titik penting apabila Malaysia memperkenalkan hala tuju pertahanan negara secara menyeluruh untuk jangka panjang.
PSPN 2026–2030 meneruskan asas tersebut, tetapi menyesuaikannya dengan realiti keselamatan yang jauh lebih kompleks.
Di sinilah terlihat pendekatan yang mahu memastikan dasar pertahanan bukan sekadar mempunyai kesinambungan, tetapi sentiasa disesuaikan dengan perubahan persekitaran strategik dan keperluan masa hadapan.
BUKAN SEKADAR PELAN DI ATAS KERTAS
Dalam pelancaran PSPN dan RTKP, Menteri Pertahanan menegaskan bahawa tiada organisasi atau negara mampu berjaya tanpa perancangan yang jelas.
Namun perancangan sahaja tidak mencukupi.
Sebuah pelan hanya mempunyai nilai apabila ia diterjemahkan kepada pelaksanaan, dipantau kemajuannya dan dinilai keberhasilannya.
Atas sebab itu, PSPN dibangunkan bukan sekadar untuk menyenaraikan aspirasi pertahanan negara. Setiap sasaran perlu mempunyai mekanisme pelaksanaan, pemantauan dan penilaian prestasi yang jelas.
Melalui platform seperti PESTRA MINDEF, setiap inisiatif akan dipantau secara berkala bagi memastikan setiap peruntukan yang dibelanjakan benar-benar memberikan impak kepada kesiapsiagaan pertahanan negara.
Pendekatan ini juga penting dalam memperkukuh budaya akauntabiliti dan memastikan perancangan pertahanan mempunyai kesinambungan daripada dasar kepada pelaksanaan.
RTKP: MEMBINA KAPASITI, BUKAN SEKADAR MEMBELI ASET
Dalam kerangka ini, pembangunan pertahanan perlu dilihat secara lebih luas daripada soal perolehan aset.
ATM sememangnya memerlukan kapal, pesawat, sistem persenjataan dan teknologi moden. Tetapi aset yang canggih sahaja tidak mencukupi sekiranya negara tidak mempunyai tenaga mahir, kepakaran, teknologi dan ekosistem yang mampu menyokongnya.
Di sinilah RTKP 2026–2030 memainkan peranannya.
Jika PSPN merupakan peta perjalanan pertahanan negara, RTKP ialah instrumen yang memastikan perjalanan itu dapat dilaksanakan.
Ia memberi fokus kepada pembangunan kapasiti negara merangkumi modal insan, kepimpinan, kewangan, penyelidikan, inovasi, pembangunan teknologi, kompetensi profesional serta kerjasama antara kementerian, agensi kerajaan, industri pertahanan dan institusi penyelidikan.
Matlamatnya ialah memastikan pembangunan pertahanan Malaysia tidak hanya menghasilkan aset baharu, tetapi turut membina keupayaan negara untuk mengurus, menyelenggara, membangunkan dan menyokong kekuatan tersebut dalam jangka panjang.
PERTAHANAN SEBAGAI AGENDA NASIONAL
Antara perubahan paling signifikan ialah keputusan menjenamakan semula Pelan Strategik MINDEF kepada Pelan Strategik Pertahanan Negara.
Ia mungkin kelihatan seperti perubahan nama, tetapi sebenarnya membawa perubahan cara berfikir yang lebih besar.
Pertahanan negara tidak lagi boleh dilihat sebagai urusan MINDEF dan ATM semata-mata. Ia perlu menjadi agenda nasional yang melibatkan keseluruhan kerajaan dan masyarakat.
Universiti mempunyai peranan. Industri mempunyai peranan. Sektor swasta, komuniti penyelidikan, media dan masyarakat juga mempunyai peranan.
Pendekatan Whole-of-Government dan Whole-of-Society (WOGOS) menjadi penting dalam memperkukuh konsep Pertahanan Menyeluruh atau HANRUH.
Dalam dunia yang ancamannya boleh muncul melalui ruang siber, ekonomi, teknologi, maklumat dan pelbagai domain lain, kekuatan sesebuah negara akhirnya bergantung kepada keupayaan seluruh ekosistemnya untuk bertindak bersama.
Sebab itu kerajaan turut memperluaskan pelaksanaan Program Literasi Pertahanan bersama MiDAS dan Universiti Pertahanan Nasional Malaysia (UPNM), di samping memperkukuh Program Jiwa Murni MADANI, Program Ilmu dan Muafakat (PIKAT) serta kerjasama awam-tentera (CIMIC).
Kesemuanya membawa kepada satu matlamat yang sama, iaitu membina kesedaran bahawa mempertahankan negara ialah tanggungjawab bersama.
ATM YANG MODEN DAN RELEVAN
Pada masa yang sama, visi pertahanan masa hadapan tidak boleh dipisahkan daripada usaha memodenkan ATM.
Tempoh 2026 hingga 2030 bakal menyaksikan beberapa aset strategik memperkukuh keupayaan pertahanan negara.
Antaranya ialah tiga unit UAS ANKA MALE Phase 1 yang telah mula beroperasi di Pangkalan Udara Labuan.
Malaysia juga bakal menerima Fighter Lead-In Trainer-Light Combat Aircraft (FLIT-LCA), Maritime Patrol Aircraft (MPA) dan Littoral Mission Ship (LMS) Batch 2, sekali gus meningkatkan keupayaan operasi udara dan maritim negara.
Namun pemodenan tidak boleh berhenti pada platform konvensional.
AI, pertahanan siber, peperangan elektronik, penguasaan spektrum elektromagnetik dan pembangunan satelit pertahanan bukan lagi teknologi yang boleh dianggap terlalu jauh untuk difikirkan.
Kesemuanya semakin menjadi keperluan strategik yang perlu dibangunkan secara berperingkat.
Malaysia perlu memastikan ATM bukan sahaja mampu menghadapi ancaman hari ini, tetapi kekal relevan terhadap bentuk peperangan dan persaingan strategik yang sedang berubah.
MANUSIA KEKAL TERAS KEKUATAN PERTAHANAN
Namun di sebalik aset bernilai berbilion ringgit dan teknologi yang semakin canggih, kekuatan pertahanan akhirnya tetap bergantung kepada manusia.
Pemodenan ATM tidak boleh bergerak tanpa memastikan anggota yang mengendalikan organisasi itu mempunyai kebajikan dan persekitaran kehidupan yang baik.
Kerajaan akan membina enam projek baharu Rumah Keluarga Angkatan Tentera (RKAT), menyelenggara kira-kira 20,000 unit RKAT sedia ada, membina dua poliklinik ATM baharu serta menaik taraf hospital angkatan tentera.
Program Ekonomi MADANI ATM dan Program Jualan Istimewa MADANI ATM (JIMAT) turut diteruskan bagi membantu anggota menghadapi peningkatan kos sara hidup.
Perhatian yang sama turut diberikan kepada kehidupan selepas perkhidmatan.
Bagi veteran ATM, inisiatif seperti Program Work-Based Learning (WBL), pemerkasaan PERHEBAT serta program reskilling dan upskilling menjadi sebahagian daripada usaha menyediakan laluan yang lebih baik selepas mereka meninggalkan perkhidmatan.
Pendekatan ini membawa satu mesej yang jelas. Kekuatan pertahanan bukan hanya diukur melalui kecanggihan aset, tetapi turut bergantung kepada bagaimana negara menjaga dan membangunkan mereka yang mempertahankannya.
BERFIKIR SEBELUM ANCAMAN BERLAKU
Mungkin antara perkara paling penting dalam visi pertahanan yang sedang dibentuk ialah pembudayaan strategic foresight.
Malaysia tidak boleh hanya bertindak selepas krisis berlaku.
Negara perlu mempunyai kemampuan untuk melihat perubahan geopolitik, ekonomi dan teknologi, mengenal pasti risiko yang sedang terbentuk serta membuat persediaan sebelum ancaman menjadi kenyataan.
Pendekatan ini memerlukan kerjasama erat antara MINDEF, ATM, STRIDE, MiDAS, UPNM, industri pertahanan, komuniti akademik dan pelbagai agensi kerajaan.
Setiap perkembangan perlu dianalisis bukan hanya berdasarkan apa yang sedang berlaku, tetapi apakah kesannya kepada Malaysia pada masa hadapan.
Dalam dunia yang semakin tidak menentu, kelebihan sesebuah negara bukan semata-mata terletak pada kekuatan ketenteraannya.
Kelebihan juga terletak pada keupayaannya melihat lebih awal, merancang lebih awal dan bertindak lebih awal.
MEMBINA PERTAHANAN MALAYSIA UNTUK MASA HADAPAN
PSPN 2026–2030 dan RTKP 2026–2030 akhirnya perlu dilihat dalam kerangka yang lebih besar.
Kedua-duanya bukan sekadar dokumen pentadbiran atau senarai program yang perlu dilaksanakan dalam tempoh lima tahun.
Ia menterjemahkan satu visi tentang bentuk pertahanan Malaysia yang mahu dibina, moden dari segi keupayaan, kukuh dari segi kapasiti, berpandangan jauh dalam perancangan dan menyeluruh dalam penglibatan negara.
Keseluruhannya, inilah arah pembaharuan yang sedang dibentuk dalam pertahanan negara.
Sebuah pertahanan yang bukan sekadar membeli aset, tetapi membina keupayaan.
Bukan sekadar bertindak terhadap ancaman, tetapi menjangkanya.
Bukan hanya bergantung kepada ATM, tetapi menggerakkan kekuatan seluruh negara.
Dan bukan hanya memikirkan bagaimana Malaysia mempertahankan kedaulatannya hari ini, tetapi bagaimana negara membina kekuatan untuk terus mempertahankannya pada masa hadapan.
Jika visi ini dapat diterjemahkan secara konsisten, legasi pembaharuan pertahanan bukan sekadar akan dilihat melalui kapal, pesawat atau sistem persenjataan yang diperoleh.
Sebaliknya, ia akan dinilai melalui sesuatu yang lebih besar, iaitu terbentuknya sebuah ekosistem pertahanan Malaysia yang lebih moden, berdaya tahan, berpandangan jauh dan bersedia menghadapi dunia yang semakin kompleks.
